 |
 |
 |
 |
||
 |
 |
||||
  |
I 1809 tapte Sverige Finland til Russland. Da svenskane i 1810 valde ein fransk fyrste som kronprins, var målet enda ein gong å stå fram som nordisk stormakt. Kronprins Karl Johan vende seg straks mot Noreg, gjorde ein mislykka freistnad på å få støtte frå Napoleon og allierte seg deretter med fiendane til Frankrike, som lova at han skulle få Noreg. Etter at Napoleon hadde lide nederlag i 1813, gjekk Karl Johan mot Danmark og pressa kong Fredrik 6. til å godta ein fredsavtale, Kieltraktaten, der Noreg vart avstått til kongen av Sverige. På denne tida var den danske arveprinsen Kristian Fredrik statthaldar i Noreg. Da Kieltraktaten vart kjend, stilte han seg i spissen for ei norsk sjølvstendereising. Våren 1814 valde norske menn representantar til ei grunnlovgivande forsamling. Ved vala måtte alle gjere ein folkeeid til støtte for norsk sjølvstende. Riksforsamlinga på Eidsvoll la folkesuverenitetsprinsippet til grunn for arbeidet med Grunnlova. Makta vart delt mellom den lovgivande (Stortinget), den utøvande (regjeringa) og den dømmande makta (domstolane). Grunnlova gav ein firedel av dei mannlege innbyggjarane over 25 år rett til å røyste ved stortingsval. 17. mai 1814 vedtok riksforsamlinga samrøystes Grunnlova, og forsamlinga valde samtidig Kristian Fredrik til norsk konge. Sommaren 1814 rykte svenske soldatar over grensa mot Noreg, men dei norske styrkane trekte seg tilbake. Heile felttoget varte berre to veker før det vart våpenkvile (Mossekonvensjonen). Kristian Fredrik måtte reise frå landet, men Karl Johan godtok Eidsvollsgrunnlova som forhandlingsgrunnlag. Det ekstraordinære stortinget som sat saman hausten 1814, reviderte Eidsvollsgrunnlova. Den lovgivande forsamlinga styrkte posisjonen sin i forhold til kongen, og statsrådet (regjeringa) fekk ei meir uavhengig stilling. Den reviderte Grunnlova frå hausten 1814 er det vanleg å kalle novembergrunnlova, og 4. november valde stortingsmennene Karl 13. til norsk konge. Han var den tredje kongen Noreg hadde hatt dette året. NETTRESSURSER Historiske kildetekster omkring Norge i 1814 http://historie.cappelen.no/fagforum/eftedal1.html © Audun Eftedal Henrik Wergeland: Samlede skrifter http://www.dokpro.uio.no/wergeland/innhold.html © Kilde: Dokumentasjonsprosjektet. Universitetet i Bergen, Universitetet i Oslo, Universitetet i Trondheim og Universitetet i Tromsø Gjeldende grunnlov i Norge http://norgeslexi.com/politikk/Grunnloven/naagjeldende%20grunnlov.html © Norgeslexi.com 17. mai-grunnloven av 1814 http://norgeslexi.com/politikk/Grunnloven/17mai1814.html © Norgeslexi.com Eidsvoll 1814 http://www.museumsnett.no/eidsvoll-1814/ © Rikspolitisk senter. |
 |
|
 | Norge: Enevoldstiden |
 | Norge: 1814 - En ny norsk stat blir til |
 | Norge: Mot en ny tid |
|
|
|
1814 - En ny norsk stat blir til
Debatt